Projekty ukończone

BKGE | Projekty | Wydawnictwa wrocławskie 1800-1945

Projekt powstający w kooperacji polsko-niemieckiej, stawiający sobie za cel zbadanie medialnej reprezentacji i oddziaływania regionu granicznego.

Do tej pory niedoceniano znaczenia stolicy Śląska - Wrocławia - in puncto działalności wydawniczej w okresie nowożytnym. Wydawnictwa te poważnie przyczyniały się do rozwoju kulturalnego profilu zarówno miasta, jaki i całego województwa. Dla starego Wrocławia charakterystyczne są: pokaźny odsetek ludności polskiej, znacząca wspólnota żydowska oraz sąsiedztwo z Polską i Czechami. Wrocław był w roku 1870 szóstym, co do wielkości, centrum wydawniczym Rzeszy Niemieckiej (po Berlinie, Lipsku, Stuttgarcie, Monachium i Dreźnie). Co prawda, także w innych śląskich miastach istniały drukarnie, wydawnictwa i księgarnie cieszące się długą tradycją, jednak promień ich oddziaływania, ze względu na liczby miejscowych czytelników i klientów, był ograniczony. Natomiast we Wrocławiu, poważną grupą czytelników o dużej sile nabywczej byli urzędnicy, naukowcy i przedsiębiorcy, którzy w roku 1906 stanowili około jednej piątej mieszkańców miasta.

 

Stan badań

W ramach finansowanego ze środków DFG, polsko-niemieckiego, wprowadzającego warsztatu naukowego (2009), opracowano zarówno znaczenie działalności wydawniczej we Wrocławiu, jak i stwierdzono, że tematyka związana z działalnością wydawniczą w tym mieście w latach 1800-1945 - w przeciwieństwie do historii księgarstwa i drukarstwa na Śląsku w epoce nowożytnej - należy praktycznie do niezbadanych.

 

Projekt polsko-niemiecki

Bazując na tych tezach przygotowano projekt badań naukowych, które są prowadzone przez naukowców z Niemiec i Polski pod kierownictwem naukowym: Siegfrieda Lokatisa (Uniwersytet w Lipsku), Urszuli Bonter (Uniwersytet we Wrocławiu) i Detlefa Haberlanda (BKGE). W aktualnie toczącej się fazie projektu, prowadzone są przykładowe prace badawcze dotyczące takich wydawnictw jak: Hirt, Trewendt, Korn, Marcus, Priebatsch, Schottlaender, a także Gauverlag NS-Schlesien. W centrum zainteresowania są struktury personalne, układ programowy, dystrybucja i recepcja. Poza tym oczekuje się wyjaśnienia problematyki powiązań wrocławskiego centrum wydawniczego - w mieście swą siedzibę miało ponad 300 wydawnictw - z Polską oraz z Czechami/Czechosłowacją. Pojedyncze analizy, które aktualnie są opracowywane, przeważnie opierają się na materiałach do tej pory nieopracowanych lub nieznanych, które znajdują się w polskich i niemieckich archiwach - projekt kładzie szczególny akcent na prace mające na celu udostępnienie źródeł.

 

Publikacje

  • Urszula Bonter, Detlef Haberland: Wydawnictwa wrocławskie 1800-1945. Polsko-niemiecki projekt dotyczący badań nad medialną reprezentacją i oddziaływaniem regionu granicznego. In: Jahrbuch des BKGE 18/2010, S. 177-240 (Artykuły autorstwa Moniki Estermann, Łukasza Bieniasza, Urszuli Bonter, Leszka Dziemianko, Tomasza Majewskiego, Krzysztofa Żarskiego).
  • Detlef Haberland (Hg.) unter Mitarbeit von Tünde Katona: Transfer książki i wiedzy w Europie środkowo-wschodniej i południowo-wschodniej w epoce wczesnej nowożytności. Artykuły z konferencji na Uniwersytecie w Szeged, w dniach 25-28 kwietnia 2006. München 2007 (Seria monografii tom 34).
  • Detlef Haberland unter Mitarbeit von Weronika Karlak und Bernhard Kwoka: Opatrzona komentarzem bibliografia księgoznawstwa na Śląsku do roku 1800. München 2010 (Seria monografii tom 39).
Bundesinstitut für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa
Johann-Justus-Weg 147a | 26127 Oldenburg
Telefon: +49 441 96 19 5-0 | Fax: +49 441 96 19 5-33 | E-Mail: bkge@bkge.uni-oldenburg.de