Kompendia i dokumentacje

BKGE | Projekty | Dokumentacja zbiorów regionalnych izb pamięci

Projekt realizowany przez Seminarium Europejskiej Etnologii i Etnografii Uniwersytetu im. Christiana Albrechta w Kilonii we współpracy z Instytutem Federalnym ds. Kultury i Historii Niemców w Europie Środkowo- Wschodniej w Oldenburgu.

Do spisu zbiorów regionalnych izb pamięci
Szukaj
Instytucje wspierające projekt

  • Trwają prace nad powyższa stroną
    Będziemy wdzięczni za wszelkie wskazówki i uzupełnienia.
  • Osoba odpowiedzialna za projekt:
    mgr Cornelia Eisler
  • Uniwersytet w Kilonii, Seminarium Europejskiej Etnologii i Etnografii
    Dane kontaktowe


Zbiory regionalnych izb pamięci jako przedmiot badań naukowych

W Republice Federalnej Niemiec funkcjonuje obecnie kilkaset mniejszych muzealnych instytucji utworzonych przez byłych niemieckich uchodźców, wypędzonych bądź przesiedlonych po II wojnie światowej. Instytucje te, określane są często jako "śląskie", "pomorskie", "wschodniopruskie" lub ponadregionalnie - "wschodnioniemieckie" - izby pamięci (tzw. 'Heimatstuben' lub 'Heimatsammlungen'). W zbiorach tych instytucji, przechowywane są pamiątki o różnorodnym charakterze, począwszy od przedmiotów o szczególnej historycznej, artystycznej czy etnograficznej, a skończywszy na często unikatowych książkach i archiwaliach. Część eksponatów, znajdujących się w zbiorach tych instytucji, została przewieziona już podczas ucieczki, część jednak została zakupiona dopiero w późniejszym okresie tak, że w wielu przypadkach, z biegiem czasu, zgromadzono tam obszerne kolekcje.

Do tej pory, w literaturze fachowej, tematyka ta była poruszana najczęściej w krótkich artykułach i koncentrowała się, przede wszystkim na problematyce muzealniczej i konserwatorskiej (co wynikało z genezy i heterogeniczności zbiorów) lub też na pojedynczych aspektach kulturowo-społecznych. Powstały także wykazy instytucji, uporządkowane według obszarów proweniencji zbiorów lub według rozmieszczenia tych instytucji w pojedynczych landach Republiki Federalnej. Jednak jeszcze nigdy nie przeprowadzono wszechobejmującej dokumentacji i analizy znaczenia samych izb regionalnych, jak i zgromadzonych w nich dóbr kultury. Jest to o tyle konieczne, że zbiory wielu instytucji nie są odpowiednio zabezpieczone. Projekt

Dokumentacja zbiorów regionalnych izb pamięci w Niemczech po raz pierwszy podejmuje się kompleksowego opracowania tej tematyki.

 

Cele projektu

1. Całościowe zestawienie i prezentacja wszystkich, istniejących w Niemczech zbiorów regionalnych izb pamięci (tzw. ,Heimatsammlungen'). Brane będą tu pod uwagę także takie zbiory, które dziś już nie mają statusu samodzielnych instytucji. Opis każdej kolekcji ma składać się z krótkiego zarysu jej historii oraz z sumarycznej dokumentacji jej zasobu. Bieżące efekty prac nad projektem będą prezentowane na dostępnej publicznie stronie internetowej http://www.bkge.de/heimatsammlungen. Celem jest prezentacja całej dokumentacji na podanej stronie internetowej.

2. Monograficzne opracowanie dotyczące fenomenu "Heimatsammlugen". W towarzyszącej projektowi publikacji zostanie przedstawiona historia (powstawanie i rozwój), regionalnych izb pamięci, ich funkcje społeczne - w szczególności jako miejsca umożliwiające komunikację i sprzyjające zachowaniu tożsamości oraz ich znaczenie dla procesu integracji wypędzonych. Poza tym, zostaną podjęte próby przedstawienia zbiorów regionalnych izb pamięci w kontekście kulturowo-historycznym oraz zarysowania ich politycznego wymiaru. Wyrazem interdyscyplinarnego charakteru projektu jest połączenie metod badawczych nauk historycznych, europejskiej etnologii i muzealnictwa. Podstawę źródłową, planowanej publikacji, stanowią między innymi: same zbiory, dokumenty i archiwalia gmin oraz landów, prasa wypędzonych, a także uzupełniające wywiady.

Dzięki połączeniu obu celów projektu, oczekiwane są synergie, które będą miały pozytywny wpływ na całkowity wynik badań.

Obie części projektu, wzajemnie się uzupełniając, mają na celu udokumentowanie znaczenia zbiorów izb regionalnych jako elementów niemieckiej kultury pamięci od 2 poł. XX w. po dzień dzisiejszy.

Organizacja projektu i kooperacje

Realizację projektu rozpoczęto w lipcu 2008 roku. Kierownictwo naukowe objęła prof. dr Silke Göttsch-Elten. Projekt jest prowadzony przez Seminarium Europejskiej Etnologii Uniwersytetu im. Christiana Albrechta w Kilonii, prace są realizowane przy współpracy z kierowanym przez prof. dr Matthiasa Webera Instytutem Federalnym ds. Kultury i Historii Niemców w Europie Środkowo-Wschodniej w Oldenburgu. Dział naukowy BKGE: Europejska etnologia (prof. dr Kurt Dröge, dr Heike Kalinke) przeprowadzał już początkowe badania związane z tym projektem i właśnie dlatego instytut stał się placówką, gdzie prowadzone są prace nad projektem. Koordynacją zajmuje się kulturoznawczymi mgr Cornelia Eisler. Prace nad projektem zostały zaplanowane na trzy i pół roku, jest on finansowany ze środków Pełnomocnika Rządu Federalnego ds. Kultury i Mediów na podstawie § 96 Federalnej Ustawy o Wypędzonych i Uchodźcach.

Pracom nad projektem udziela wsparcia gremium fachowców składające się z przedstawicieli Prezydium Związku Wypędzonych - zarówno szczebla centralnego, jak i Landu Dolnej Saksonii; Niemieckiego Związku Muzeów, Związku Muzeów Dolnej Saksonii oraz Bremy, a także dyrektorzy Biblioteki im. Martina Opitza w Herne oraz Muzeum Śląskiego w Görlitz. Gremium jest także gwarantem transdyscyplinarnego charakteru projektu. Prace nad ewidencją zbiorów opierają się na współpracy z wykonawcami projektów ewidencyjnych, które są aktualnie prowadzone w Bawarii, Badenii-Wirtembergii, Dolnej Saksonii, Nadrenii Północnej-Westfalii i Saksonii; z inicjatywami odpowiedzialnymi za zbiory regionalnych izb pamięci oraz z muzeami wspieranymi na podstawie § 96 Federalnej Ustawy o Wypędzonych i Uchodźcach.

 

Wybrana literatura

  • Beer, Mathias: Heimatmuseum - Eine Bestandsaufnahme [Muzeum regionalne - Zestawienie]. In: Annemarie Röder (Hg.): Heimat - Annäherungsversuche ['Mała ojczyzna' - Próby zbliżenia]. Stuttgart 2007, S. 54-62
  • Bundesinstitut für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa (Hg.): Was wird aus den Heimatsammlungen? Überlegungen, Denkanstöße, Lösungsansätze [Co się stanie ze zbiorami regionalnych izb pamięci? Przemyślenia, impulsy, rozwiązania]. [Oldenburg] 2007.
  • Bundesinstitut für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa: Dokumentation des Kolloquiums: Was wird aus den Heimatsammlungen? Zukunftsperspektiven für die historisch-ostdeutschen Heimatmuseen und Heimatstuben in Deutschland und die dort verwahrten Sammlungen und Archivbestände, veranstaltet vom Schlesischen Museum zu Görlitz, der Martin-Opitz-Bibliothek Herne und dem Bundesinstitut für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa. Oldenburg 11.-12. Dezember 2006. [Co się stanie ze zbiorami regionalnych izb pamięci? Przyszłość historycznie wschodnioniemieckich regionalnych muzeów i izb pamięci w Niemczech oraz przechowywanych tam zbiorów eksponatów i archiwaliów. Dokumentacja kolokwium zorganizowanego przez Muzeum Śląskie w Görlitz, Bibliotekę im. Martina Opitza w Herne oraz Instytut Federalny ds. Kultury i Historii Niemców w Europie Środkowo-Wschodniej] [powielony w formie typoskryptu].
  • Dröge, Kurt: Das "ostdeutsche" Museum und Ostmitteleuropa [Muzeum "wschodnioniemieckie" a Europa Środkowo-Wschodnia]. In: Jahrbuch für deutsche und osteuropäische Volkskunde 43 (2000), S. 1-27.
  • Eisler, Cornelia: Die "verlorene Heimat im Osten" in den Heimatstuben der deutschen Flüchtlinge und Vertriebenen ["Utracona mała ojczyzna na Wschodzie" w regionalnych izbach niemieckich uchodźców i wypędzonych]. In: Elisabeth Fendl (Hg.): Zur Ästhetik des Verlusts. Bilder von Heimat, Flucht und Vertreibung [Estetyka utraty. Obrazy 'małej ojczyzny', ucieczki i wypędzenia] (Schriftenreihe des Johannes-Künzig-Instituts Freiburg, Bd. 12). Münster 2011, S. 125-139.
  • Eisler, Cornelia: Historisch-ostdeutsche Heimatsammlungen in Deutschland. Eine interdisziplinäre Untersuchung zur Erinnerungskultur von Flüchtlingen und Vertriebenen nach 1945 [Zbiory historycznie wschodnioniemieckich regionalnych izb pamięci w Niemczech. Interdyscyplinarne badania na temat kultury pamięci uchodźców i wypędzonych po 1945 roku]. In: Berichte und Forschungen. Jahrbuch des Bundesinstituts für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa. München 2009, S. 143-162.
  • Eisler, Cornelia, Bauer, Markus (Bearb.): Schlesische Heimatstuben in der Bundesrepublik Deutschland. Ein Projekt des Schlesischen Museums zu Görlitz [Śląskie izby pamięci w Republice Federalnej Niemiec. Projekt Muzeum Śląskiego w Görlitz]. Görlitz [2004]. URL: http://www.schlesisches-museum.de/hst/ [stan z: 13.08.2008].
  • Fendl, Elisabeth: Deponien der Erinnerung - Orte der Selbstbestimmung. Zur Bedeutung und Funktion der Egerländer Heimatstuben [Depozyty pamięci - miejsca samostanowienia. Znaczenie i funkcja chebskich izb pamięci]. In: Hartmut Heller (Hg.): Neue Heimat Deutschland. Aspekte der Zuwanderung, Akkulturation und emotionalen Bindung [Nowa 'mała ojczyzna' - Niemcy. Aspekty imigracji, akkulturacji i emocjonolnych więzów]. Erlanger Forschungen, Reihe A, Geisteswissenschaften Bd. 95. Erlangen 2002, S. 63-78.
  • Göttsch-Elten, Silke: Heimatsammlungen in Deutschland. Überlegungen zu ihrer heutigen Bedeutung [Zbiory regionalnych izb pamięci. Rozmyślania nad ich znaczeniem w dzisiejszych czasach]. In: Berichte und Forschungen. Jahrbuch des Bundesinstituts für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa. München 2009, S. 135-142.
  • Schütze, Manuela: Zur musealen Aneignung verlorener Heimat in ostdeutschen Heimatstuben [Muzealne przyswajanie, utraconej, 'małej ojczyzny' we wschodnioniemieckich izbach pamięci]. In: Kurt Dröge (Hg.): Alltagskulturen zwischen Erinnerung und Geschichte. Beiträge zu einer Volkskunde der Deutschen in und aus dem östlichen Europa [Kultury codzienne pomiędzy pamięcią a historią. Przyczynki do etnografii Niemców w oraz z Europy Środkowo-Wschodniej]. (Schriften des Bundesinstituts für Ostdeutsche Kultur und Geschichte, Bd. 6). München 1995, S. 95-111.
  • Thürmer, Mayra: Fiedel, Klöppelspitze und Zunftpokal - Zur Inszenierung der 'alten Heimat' am Beispiel von zwei historisch-ostdeutschen Heimatstuben in Baden-Württemberg. Genese, Funktion und didaktische Analyse [Gęśle, koronki klockowe i puchar cechowy - inscenizacja 'starej, małej ojczyzny' na przykładzie dwóch, historycznie wschodnioniemieckich, izb pamięci w Badenii-Wirtemberdze. Geneza, funkcja i analiza dydaktyczna]. Magisterarbeit, Pädagogische Hochschule Heidelberg. Heidelberg 2011.



Pobierz prospekt informacyjny w formie pliku pdf. Informacje o prezentacji projektu z 18.11.2008: Notka prasowa

Informacje na stronie internetowej Rządu Federalnego: http://www.bundesregierung.de/

 

Finansowane przez

Poprawki, uzupełnienia i wskazówki prosimy kierować do:
cornelia.eisler@uni-oldenburg.de
tel.: +49 441/9619519

Bundesinstitut für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa
Johann-Justus-Weg 147a | 26127 Oldenburg
Telefon: +49 441 96 19 5-0 | Fax: +49 441 96 19 5-33 | E-Mail: bkge@bkge.uni-oldenburg.de